Haft kociewski - kwiaty ziemi

Haft kociewski

🌿Unikalne i barwne rękodzieło artystyczne charakterystyczne dla regionu Kociewia, które zostało współcześnie odtworzone w latach 60. i 70. XX wieku. Historia haftu kociewskiego jest nierozerwalnie związana z próbami rekonstrukcji tradycyjnych wzorów ludowych, ponieważ oryginalne elementy tego haftu nie przetrwały w pełni do naszych czasów.

Haft kociewski to unikalne i barwne rękodzieło artystyczne charakterystyczne dla regionu Kociewia położonego na Pomorzu, które zostało współcześnie odtworzone w latach 60. i 70. XX wieku. Historia haftu kociewskiego jest nierozerwalnie związana z próbami rekonstrukcji tradycyjnych wzorów ludowych, ponieważ oryginalne elementy tego haftu nie przetrwały w pełni do naszych czasów.

Zanik tradycji i trudności w definicji

Tradycyjne hafty na Kociewiu uległy zanikowi, co wynikało przede wszystkim z rozpowszechnienia odzieży produkowanej przemysłowo znacznie wcześniej niż na sąsiednich terenach oraz z braku gruntownych etnograficznych badań regionu. W efekcie brak jest solidnych dowodów pozwalających precyzyjnie zdefiniować tradycyjny haft kociewski. W dawnym kociewskim rękodziele panowała spora dowolność w doborze dekoracji.

 Rekonstrukcja współczesnego haftu kociewskiego

W latach 60. i 70. XX wieku w ramach działań ożywienia i promocji regionalnej tożsamości podjęto starania, by na podstawie fragmentarycznych zachowanych elementów kultury ludowej odtworzyć haft kociewski. Najważniejszą rolę odegrały tu dwie hafciarki: Maria Wespa z Morzeszczyna i Małgorzata Garnysz z Pączewa, które przygotowały teczki z wzorami współczesnego haftu, cechujące się żywym, roślinnym motywem – kłosami zbóż, makami, ostami, modrakami. Ich wzory były wyraźnie odmienne od kaszubskich wzorów i stały się podstawą kanonu haftu kociewskiego.

Poszukiwania korzeni wzornictwa kociewskiego

 Przy rekonstrukcji poszukiwano wzorów w reliktach haftów kościelnych, ozdobach meblowych, wiankach ślubnych i zachowanych serwetkach. Przeprowadzono również liczne wywiady i przeszukano muzealne zbiory oraz dostępne materiały ikonograficzne. Ustalono siedem podstawowych kolorów stosowanych w tym hafcie: biały, żółty, niebieski, zielony, czerwony, liliowy i brązowy. 

Haft kociewski symbolizuje bogactwo i odrębność kulturową Kociewia – regionu znajdującego się we wschodniej części Pomorza. Dzięki pracy lokalnych twórczyń i badaczy haft stał się jednym z ważnych elementów dziedzictwa kulturowego Kociewia, prezentowanym m.in. na wystawach w Muzeum Ziemi Kociewskiej, a także upowszechnianym jako regionalna wizytówka.

W skrócie, historia haftu kociewskiego to opowieść o regionalnym dziedzictwie, które przetrwało w skrawkach i było pieczołowicie odtwarzane w XX wieku przez pasjonatów, zwłaszcza Marię Wespę i Małgorzatę Garnysz, dzięki czemu dziś możemy podziwiać piękne, rozpoznawalne na tle innych haftów motywy roślinne i charakterystyczną kolorystykę tego regionu. Od blisko dwóch dekad wzornictwo kociewskie propaguje etnodesignerka pomorska – Małgorzata Bądkowska – absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. Jej autorskie kompilacje haftu kociewskiego zdobią za jej sprawą wiele przedmiotów użytku codziennego, przyczyniając się do promocji Kociewia.